Sen u psów od lat fascynuje naukowców i opiekunów zwierząt. Na pewno każdy mający czworonoga chociaż raz zastanawiał się co dzieje się w tej kochanej główce podczas snu. Czy w ogóle psy mają sny? Co znaczy to „bieganie” podczas spania, albo popiskiwanie czy machanie ogonem? Tak więc już spieszę Wam z odpowiedzią, ponieważ współczesna nauka dostarcza coraz więcej dowodów na to, że sen psów jest znacznie bardziej złożony, niż mogłoby się wydawać, a ich mózg podczas spoczynku przechodzi procesy bardzo podobne do tych obserwowanych u ludzi.
Sen u psów🐶 vs ludzi🧑🦱
Przeprowadzono wiele badań a jednym z nich był pomiar EEG (elektroencefalografia), który pokazuje aktywność elektryczną w mózgu i pozwala określić czy pies jest w stanie snu REM. Tak więc badania jasno informują, że u psów podobnie jak u ludzi występują dwie główne fazy snu:
- NREM (Non-Rapid Eye Movement) – Sen bez szybkich ruchów gałek ocznych
- REM (Rapid Eye Movement) – Sen z szybkimi ruchami gałek ocznych
Faza NREM odpowiada przede wszystkim za fizyczną regenerację organizmu, natomiast faza REM jest związana z intensywną aktywnością mózgu i jest najczęściej powiązana z występowaniem snów (Kis i in., 2018).
Co różni sen nasz od snu psów ?
Różnica jest widoczna w długości trwania cyklu. W czasie gdy u ludzi jeden cykl trwa ok. 90 min. u psów jest znacznie krótszy i wynosi średnio 20 min. W trakcie cyklu pies przechodzi przez wszystkie fazy snu, w tym krótką, ale intensywną fazę REM (Kis et al., 2018).
Oznacza to, że psy:
- śnią częściej niż ludzie
- ale ich sny są krótsze
Ich sen jest też bardziej „pofragmentowany”, zamiast jednego długiego odpoczynku, mają wiele krótszych drzemek w ciągu dnia.
Jak śpi pies?- Fazy snu 💤
Jeśli masz psa, to na pewno zauważyłaś/eś, że czasem śpi „jednym okiem”, a innym razem śpi tak twardo, że nie reaguje na żadne hałasy, nie jest to przypadek, wszystko właśnie zależy od fazy snu w jakiej się teraz znajduje.
- Sen płytki- NREM lekki→ zasypianie, pies „na czuwaniu”, lekki odpoczynek
- Oczy czasem są półotwarte
- Uszy mogą się lekko poruszać
- Pies reaguje na zwykłe dźwięki
- Łatwo można go wybudzić
- Zazwyczaj pozycja albo na brzuchu albo zwinięte w kłębek
- Sen głęboki- NREM głęboki→ regeneracja ciała
- Ciało jest maksymalnie rozluźnione
- Oddech staje się bardziej regularny, jest wolniejszy
- Pies nie reaguje na otoczenie, trudniej go wybudzić
- Organizm „naprawia się” odbudowuje po całym dniu
- REM→ sny i regeneracja mózgu
- Intensywna aktywność mózgu
- Szybkie ruchy gałek ocznych pod powiekami
- Można usłyszeć popiskiwanie, szczekanie
- Ruchy łapkami, ciałem, tzw. „bieganie przez sen”
- Ruchy pyszczka, odruch ssania
- Nieregularny oddech
Badania i eksperymenty o śnie🧪
- Badanie EEG (aktywność mózgu podczas snu )
Najważniejsze współczesne badania nad snem psów prowadzone przez zespół Anny Kis i Józsefa Topála z Uniwersytetu Eötvösa Loránda w Budapeszcie. Dzięki zastosowaniu nieinwazyjnego EEG naukowcy po raz pierwszy mogli dokładnie przeanalizować fazy snu psa w naturalnych warunkach, potwierdzając istnienie zarówno snu NREM, jak i REM- bardzo podobnych do ludzkich
Kluczowy wniosek:
Jeśli REM u ludzi = sny, a psy mają REM o podobnych wzorcach -> bardzo silna przesłanka, że psy też śnią
- Eksperymenty z „wyłączeniem blokady ruchu”
Badania prowadził francuski neurobiolog Jouvet w latach 60. Eksperymenty były robione głównie na kotach, ale mechanizm dotyczy wszystkich ssaków. Polegało na tym, że naukowcy wyłączyli część mózgu odpowiedzialną za blokowanie ruchu podczas snu. Normalnie mózg „paraliżuje” ciało w REM, żebyśmy nie odgrywali snów, a po wyłączeniu blokady zwierzęta zaczęły fizycznie odgrywać sny.
Co robiły? BIEGAŁY, POLOWAŁY I REAGOWAŁY NA NIEWIDZIALNE BODŹCCE
Wniosek: Sny mają realną treść i strukturę
- Badania „replay” (odtwarzanie doświadczeń)- Zostały przeprowadzone przez naukowców z MIT (Massachusetts Institute of Technology)
Najlepiej przebadane u szczurów, polegały na tym, że zwierzę uczyło się np. przechodzić przez labirynt. Okazało się, że podczas snu neurony aktywują się w tej samej kolejności. Oznacza to, że mózg odtwarza doświadczenia z dnia.
- Analiza zachowań
Obserwacje psów w czasie snu i to w jaki sposób psy je przeżywają w połączeniu z innymi badaniami są cennym źródłem informacji
- Badania porównawcze (psy vs ludzie)
Polegało na porównaniu wzorców snu, EEG, dłuogość cykli, REM. Wykazano, że mechanizmy snu są bardzo podobne a różnice są głównie ilościowe (czas) a nie jakościowe.
- Badania nad zaburzeniami snu
Prace Alejandry Mondino (2021) polegały na obserwacji psów z zaburzeniami REM i okazało się, że mają zbliżony charakter do tych obserwowanych u ludzi.
O czym może śnić pies?🐕🚶
W fazie REM pies przetwarza najważniejsze dla siebie doświadczenia i emocje. Ponieważ to właśnie opiekun stanowi centrum jego świata, istnieje duże prawdopodobieństwo, że pojawia się on również w psich snach – podczas spacerów, zabawy czy codziennych interakcji. Tak więc jest duża szansa, że to właściciel odbywa główną rolę i jest bohaterem psich snów 😀
Po co psu sen? 😴
Sen nie jest „fanaberią mózgu” lecz pełni bardzo konkretne funkcje biologiczne. Bez nich jego zachowanie i uczenie się po prostu działałyby gorzej.
- Utrwalanie pamięci i nauki Czyli w praktyce: trening-> sen-> lepsze efekty 💪
- Przetwarzanie emocji
- Sny pomagają „uporządkować” emocje i informacje
- Ekscytację (np. zabawa)
- Stres (np. nowa sytuacja)
- Relacje (np. kontakt z właścicielem)
- Zapachy
- Dźwięki
- Obrazy
Po takim intensywnym dniu pies często śpi głębiej i ma bardziej „żywe” sny. Robi się miejsce na nowe doświadczenia.
Ile powinien spać pies ?
Wszystko zależy tak naprawdę od wieku, bo szczeniaczki i psi seniorzy potrzebują więcej snu nawet 18-20h. Natomiast za normę ilości snu psa dorosłego uznaje się ok. 14-16h.
Wiek a sen psa 🛌
Jedne z najciekawszych badań w tym zakresie przeprowadził zespół Anny Kis, który analizował aktywność mózgu młodych psów za pomocą EEG. Naukowcy badali psy w wieku od 2 do 14 miesięcy i zauważyli, że wraz z wiekiem zmienia się struktura ich snu. Najważniejszy wniosek był taki, że ilość fazy REM maleje wraz z dorastaniem psa.
Szczeniaczki śnią najwięcej, nie dlatego, że są „bardziej emocjonalne” tylko dlatego, że ich mózg pracuje na pełnych obrotach. Uczą się świata, zapamiętują zapachy, ludzi, inne psy, dźwięki etc. Wszystko to musi zostać przetworzone właśnie podczas snu. U dorosłych psów wszystko się trochę stabilizuje. Śnią nadal regularnie, ale fazy snu są bardziej uporządkowane. U starszych psów sen zaczyna się zmieniać, występują częstsze drzemki, łatwiejsze wybudzenia a sen prawdopodobnie jest bardziej „płytki”
Kto śni więcej: Mały pies🐕 vs duży pies🐕🦺?
Nie chodzi o to, że jeden pies „śni więcej”, a drugi mniej, ale jak wygląda ich sen. Małe psy: 
- Krótsze cykle snu
- Częstsze przechodzenie w fazę REM
Czyli śnią częściej, ale krócej
Duże psy:
- Dłuższe cykle snu
- Dłuższe fazy REM
Czyli śnią rzadziej, ale ich sny mogą trwać dłużej. A to wszystko sprowadza się do fizjologii, małe psy mają szybszy metabolizm co powoduje, że szybciej przechodzą przez cykle snu. Duże psy działają „wolniej” i ich sen jest bardziej rozciągnięty w czasie.
Prościej mówiąc– z badań wynika, że każdy pies śni, ale nie każdy śni tak samo.
- Szczenięta-> dużo i intensywnie
- Dorosłe psy-> spokojniej i regularnie
- Starsze psy-> krótsze i bardziej nieregularne sny
- Małe psy-> częstsze, krótsze sny
- Duże psy-> rzadsze, dłuższe sny
Wniosek🤓
Choć nie możemy zajrzeć do snów psa, wszystko wskazuje na to, że są one realnym zjawiskiem. Obecność fazy REM, aktywność mózgu i obserwacje zachowań tworzą spójny obraz: psy nie tylko śpią, one przeżywają coś podczas snu. Najprawdopodobniej ich sny są odbiciem codziennego życia, pełnego zapachów, ruchu i relacji z ludźmi.
Sen psa to nie tylko odpoczynek, jest to kluczowy proces, który wpływa na jego zdrowie, emocje i zdolność uczenia się, więc pamiętaj aby mu nie przerywać i nie wybudzaj go, gdy widzisz, że coś mu się śni …w końcu kto lubi być nagle wybudzony z głębokiego snu? Chyba nikt 😊 Jeśli jakieś zachowanie bardzo Cię niepokoi lub po prostu potrzebujesz obudzić psiaka, to zrób to na spokojnie, ciepłym głosem spróbuj go zawołać. 😛
Mam nadzieję, że rozwiałam wiele zagwozdek odnośnie snu u czworonogów. Jest to bardzo ciekawy temat i na pewno będę wyczekiwać coraz to nowszych badań! 😊
Miłej lektury!
Magdalena Stokłosa ( Instruktorka szkolenia psów i behawiorystka)
Źródła i inspiracje:
- Anna Kis i zespół, Eötvös Loránd University – badania nad snem, pamięcią i uczeniem się psów (Scientific Reports, 2017)
- Anna Kis i zespół, Eötvös Loránd University – badania nad snem, aktywnością mózgu i fazą REM u psów (Cognitive, Affective, & Behavioral Neuroscience, 2018)
- Nikki Bunford i zespół – przegląd badań nad snem psów oraz jego rolą w pamięci i uczeniu się (Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 2020)
- József Topál, Róbert Bódizs, Márta Gácsi – badania EEG i struktury snu psów
- Alejandra Mondino et al. (2021) – Sleep Disorders in Dogs: A Pathophysiological and Clinical Review
- Anna Kis i zespół, Eötvös Loránd University – rozwój snu u młodych psów i zmiany w fazie REM wraz z wiekiem (Scientific Reports, 2021)
- Michel Jouvet – pionierskie badania nad fazą REM i mechanizmem „odgrywania snów” u zwierząt (1967, neurophysiology of sleep)
- PetMD – opracowania dotyczące snu i zachowania psów